|

Ona - Yahgan - Alakaluf | Ona y Tehuelche
Ona - Yahgan - Alakaluf
En un territorio no muy extenso vivieron estos pueblos,
con diferencias de costumbres, raza e idioma, que eran vecinos pero con odios y
enfrentamientos, y con la llegada de los conquistadores, terminaron
prematuramente su existencia.
Onas: El pueblo que habitaba en casi toda la Tierra
del Fuego es el de los Onas. Indígenas cazadores y nómades, sin casa ni morada
fija, siempre en busca de presas que les proporcionasen abrigo y alimento.
Pueblo pacífico pero que supo defenderse cuando fue atacado.
Yahgan: Indígenas que frecuentaban las costas de
Tierra del Fuego y de las islas de Navarino y otras diseminadas entre el Cabo de
Hornos y el Canal de Beagle, en canoas. Vivían prácticamente en sus piraguas con
su familia, pasando de una isla a otra, viviendo de la pesca y la caza.
Alakaluf: Indígenas que habitaban las islas del
oeste, recorriendo los canales en sus canoas, desde el Almirantazgo y el Canal
de la Magdalena hasta el Archipiélago de la Gran Madre de Dios. El primer grupo
que dio comienzo a la Misión de los Salesianos en la isla de Dawson, fue de
alakalufes.
Estos pueblos, al no entenderse ni comunicarse, se odiaron
y fomentaron su propia destrucción.
He aquí una muestra de los tres idiomas.
|
Castellano |
Ona |
Yahgan |
Alakaluf |
|
Hombre |
chon |
ona |
hekaye |
|
Mujer |
naa |
kipa |
ekinech o shiparch |
|
Cabeza |
ahálèta |
lamana |
lachukal |
|
Cabello |
ahal |
ouchta |
yeyer |
|
Casa |
kau |
akar |
hiutul |
|
Frente |
horshl |
ouchkach |
aulapa o lichi |
|
Boca |
kashken |
ya |
ufiéli |
|
Labio |
chaai |
lan |
lukaï o lekeurk |
|
Lengua |
chaail |
yatakeka |
affiry |
|
Nariz |
ol u oul |
kachuch |
nul o tcharikh |
|
Oreja |
shen |
oufkirh |
til'he o li-a-a |
|
Ojos |
otrr |
tela |
tétél'o o delh |
|
Diente |
oor |
toun |
kaoech o shirikti |
|
Dedo |
terr |
yach |
hulé o darkalki |
|
Espalda |
koien |
akika |
chouk.l |
|
Pie |
haliè |
kaoya |
laikulkultel |
|
Pierna |
kochar |
chikan |
kat'karrah |
|
Fémur |
heshn |
latech |
kath |
|
Rodilla |
kach |
tulapur |
tulen-dulu |
|
Pulso |
haimney |
mapou |
tash-shelabé |
|
Brazo |
mar |
kamain |
kaïnebi |
|
mano |
chen |
mar'po |
terva o yukébé |
|
Uña |
kav |
galuf |
yachkul |
|
Cuello |
ootn |
yarek |
chelaïke |
|
Padre |
haïn |
ymú |
telechaon |
|
Madre |
mam |
dabi |
chaki |
|
Hijo |
lal |
makú |
péhel |
|
Hija |
kam |
maa'kipa |
an'né |
|
Hermano |
tacher |
oalén o makus |
yeri |
|
Hermana |
tor kam |
makus-kipa |
chuaïkl |
|
Agua |
chown |
shima |
kitchikouar o chaoach |
|
Tierra |
tarw o haru |
tan |
payanbi |
|
Cielo |
shïohon |
tshïf |
ekuué |
|
Mar |
koy o koj |
yká |
chunbíl |
|
Playa |
chaur |
payaká |
ouenuk |
|
Sol |
kré |
leun |
leum |
|
Luna |
kren |
anoka |
kun'hek |
|
Estrellas |
tel'ir |
aparahik |
kuun'ach |
|
Día |
kerren |
maola |
tshelarua |
|
Noche |
jank'n |
lakar |
aïulapu |
|
Mañana |
majon |
amachana |
uchkoali |
|
Fuego |
jauje |
puchaki |
charkush o atelakoya |
|
Hielo |
yosh |
akilá |
alkulké |
|
Frío |
kayitaó |
taruri |
turre-yerra |
|
Nieves |
josh |
kupanaka |
echou |
|
Viento |
shenrr |
ouchá |
uruchkech |
|
Flecha |
jaur |
ayakoú |
enokoué |
|
Vientre |
tkatr |
chelif |
koupou |
|
Sangre |
wuar |
chapa |
keplaik |
|
Hueso |
ko |
atouch |
uehká o tshelekar |
|
Niño |
telkn |
kaïuala |
tshifkachoa |
|
Grande |
tokoj |
ulu |
tafkarh |
|
Chico |
tepelshuin |
kaká |
chuku |
|
Enfermo |
kuákètan |
makainíkh |
haleno o alilki |
|
Hablar |
yoshen |
koulana |
yeyaye'afté |
|
Beber |
chetèn |
ala |
tshakulélé |
|
Comer |
kartèn |
atama |
luchfaï |
|
Morder |
wiekson |
youa |
yukenaïch |
|
Reír |
huen |
tachka |
shiuiali |
|
Correr |
hokjen |
datu |
kaf. kech |
|
Caer |
kuyuyen |
lupai |
elech |
|
Dormir |
mysten |
aka |
eyakuil |
|
Morir |
viechen |
apana |
ouaïkalenar |
|
Volar |
juej'n o shionshiachen |
alapa |
ehelech |
|
Pájaro |
chache |
bikh |
kieshka |
|
Pluma |
chetrr |
oftuku |
terkahr |
|
Huevo |
heil |
hach |
telïle'é u horril. |
|
Perro |
wuisn' |
yachala |
chalki o tshikoulelé |
|
Pez |
tap |
apour |
yeerha |
|
Pescar |
tapén |
muya |
tafkarh |
|
Piedra |
yar |
aoui |
lilé |
|
Arena |
tol |
azalá |
pauntil |
|
Guanaco |
yowén |
mayaka o amara |
amalafkar |
|
Mosca |
tel'l |
ouina |
ouilelele |
|
Uno |
sosh |
kavueli |
takouaido |
|
Dos |
soki |
kombaïbi |
tilkaaon |
|
Tres |
saukén |
maten |
koufr |
|
Cuatro |
koni-soki |
kargá |
aïtetele |
|
Cinco |
kismarey |
kupáspá |
koupachpe |
|
Muchos |
pooker o kar |
yéla |
achá-há |
|
Todos |
makes |
miakasha |
tiachkachaou |
|
Árbol |
huenchie |
ouarouch |
kef-hé |
|
Flor |
kosh pe |
loïmuchka |
aïksté |
|
Leña |
jauke |
lapatak |
kokash |
|
Calor |
pot-ken o kmon |
poutourou |
kitkaïka |
|
Yerba |
tawn |
chouka |
shakalif |
|
Piel |
hothl |
kaouarou |
kukule-aikn |
|
Bueno |
olichen |
aimá |
lalaïf |
|
Malo |
aimèré |
papaïmá |
tchbakta |
|
Nube |
shíonische |
aouaka |
yeléoka |
|
Lluvia |
chalúwn |
aliucaka |
oktchikouar |
|
Sí |
hé (inclinando hacia abajo la
cabeza) |
aouai |
aïlao |
|
No |
hé (inclinando la cabeza de derecha
a izquierda) |
paf |
ytkoula |
|
Nada |
yerson o risowen |
|
m'na |
|
Dolor |
chal,jé |
shakh |
hiff |
|
Harpón |
parron'no chop'n |
chaya |
aïlké |
|
Cuchillo |
pey |
tetlowal |
iffstilh o afteushki |
|
Arco |
a |
uyana |
kirikkéné |
|
Cosa |
kar o chálè |
stapa |
uhkul |
Ona - Yahgan - Alakaluf | Ona y Tehuelche
Diccionario Español - Mapuche | Diccionario Mapuche - Español | Léxico Mapuche | Diccionario Quechua | Diccionario Thehuelche | Lenguas Fueguinas

|